Ekoloji

Doğu Karadeniz’in dik yamaçlarını kaplayan ‘çay’, yalnızca bir tarımsal ürün değil; emeği, ekolojiyi ve hafızayı dönüştüren bir kalkınma projesi. Ancak bostanlar ve kızılağaçlar, bu homojen yeşil örtünün, yani çayın gölgesinde farklı bir geleceğin imkânlarını hatırlatıyor.

İklim krizi karşısında toprak salt mağdur değil, aynı zamanda potansiyel bir kurtarıcı. Türkiye’de yürütülen saha araştırmaları, “onarıcı tarım”ın sadece toprağı değil; kurumları, politikaları ve toplumsal ilişkileri de onarması gerektiğini gösteriyor.

İklim krizinin etkisiyle orman yangınları daha sık ve daha büyük hale geliyor. Doğanın kendi kalkanları, bu değişime yetişemiyor. İnsan eliyle planlanan ve uygulanan yangın sonrası restorasyon çalışmaları bu nedenle gerekli. 

Bakü’den Belém’e Yol Haritası, COP29’da belirlenen ve hayal kırıklığı yaratan yıllık 300 milyar dolar hedefiyle 2035 yılına kadar yıllık 1,3 trilyon dolar iklim finansmanı hedefi arasındaki açığı kapatmayı amaçlıyor. COP30’da destek bulacak mı?

Türkiye’de agroekoloji tarımsal yöntemlerin ötesine taşıp düşünsel bir rekabet alanına dönüşüyor. Topluluk refahını ve kırsalın geleceğini, sistem değişikliğine dönük taban hareketlerinden agroekolojiyi teknik bir araç olarak gören politikalara uzanan farklı söylemler arasındaki yarış şekillendiriyor.

Brezilya, küresel krizler ve jeopolitik çalkantılar içinde çok taraflılık ve uluslararası hukuk açısından kendini önemli bir aktör olarak konumlandırıyor. Dolayısıyla Kasım ayında Brezilya’da gerçekleşecek COP30’la ilgili beklentiler yüksek. Lakin zorluklar da bir o kadar büyük.

Uluslararası Adalet Divanı'nın devletlerin iklim eylemi sorumluluğuna ilişkin kararı, iklim değişikliğiyle mücadelede dönüm noktası niteliğinde. İklim tazminatları verilmesi olasılığı da söz konusu. 

Sıcak hava dalgası, masum bir yaz gerçeği olmaktan çıkıp ölümcül bir tehlike haline geldi. Sıcakların artmasıyla sorunlar da büyüyor: Şehirler ısı adalarıyla mücadele ediyor, belediyeler eylem planları geliştiriyor. Peki, hayatı korumak için ne kadar yeşil alan ve önlem lazım?

Şiddetli yağış ve seller, artık “yüzyılın taşkınları” diye anılan nadir afetler değiller. İklim değişikliği sel riskini artırırken, tampon bölgelerin eksikliği ve kentteki yüzey kaplamaları hasarı büyütüyor. Acilen mavi ve yeşil altyapı ile yeni bir yağmur suyu yönetimine ihtiyaç var. 

2018-2020 kuraklık dönemi, artık Avrupa’da da kimsenin su kıtlığına karşı güvende olmadığının kanıtıydı. İklim değişikliği kuraklık riskini artırırken, "yeşil su", yani toprakta depolanan yağmur suyunun muhafazası göz ardı ediliyor. Peki sürdürülebilir su yönetimi nasıl sağlanabilir?

Geçtiğimiz yıl Avrupa’da yaşanan “Anett” ve “Boris” fırtınaları, iklim değişikliğinin aşırı hava olaylarını nasıl da şiddetlendirdiğinin kanıtıydı. Daha fazla yağmur, daha şiddetli rüzgâr ve daha çok hasar. Peki kendimizi bu yeni gerçeklikten nasıl koruyacağız? Erken uyarı sistemleri ve iklime dirençli mimarlık gibi pek çok yol var.

Sıcak hava dalgaları insanları sadece fiziken değil, endişeden intihar oranlarındaki artışa kadar farklı biçimlerde ruhen de yıpratıyor. Çocuklar ve gençler bilhassa risk altında. Genel eylem planlarında ve özel olarak da bu konuyu ele alan ısı eylem planlarında ruh sağlığına daha fazla yer verilmesi gerek.

İzmir, Hatay, Tekirdağ…  Kaliforniya, Amazonlar, Sibirya… Orman yangınları ülke ve dünya genelinde insanları, biyolojik çeşitliliği ve iklimi tehdit ediyor. İklim değişikliği sebebiyle yangın sezonu uzuyor, yangın alanları genişliyor. Ormanlarımızı nasıl daha dayanıklı hale getirebiliriz? Yangın yönetimini neden baştan tasarlamalıyız?

Avrupa bir yol ayrımında: Kıta ticari ilişkilerini insan hakları, çevre ve işçi hakları gibi temel değerler üzerine mi inşa edecek, yoksa jeopolitik çıkar üzerine mi? Berlin’de düzenlediğimiz panelde, Alman Türk ilişkilerinde tedarik zinciri meselesini tartıştık.

Tarım bilgisi olduğu yerde durmaz, değişen gerçekliklerle beraber evrime uğrar. Batı Anadolu'daki Karagömlek köyünde de öyle oldu. Nüfusun azalması ve endüstriyel girdilerin büyümesi, tarımı dönüştürdü. Peki agroekoloji neden gelecek için kritik bir bakış açısı sunuyor?

Uyum, hiçbir şey değilse bile, iklim değişikliğinin etkilerini daha hafif ve sancısız yaşamamıza yarayabilir. Nitekim giderek artacak bu etkileri hissetmeye başladık bile. Daha ağır sonuçların önüne geçebilmek için kararlı bir iklim koruma politikasına ihtiyacımız olduğu kesin; ancak yine de aşırı hava olayları ve doğal afetlere uyumlanmamız lazım.

Bakü’de yapılan COP29’un havası, net sıfır ve 1,5 derece hedeflerine nasıl ulaşılacağına dair küresel ve ulusal belirsizlikler ve çelişkilerle tarif edilebilir. Türkiye’nin açıkladığı strateji de bu havayı taşıyordu. 

“Doğa temelli çözümler” kavramına ilişkin var olan tanımlar epey muğlak olduğundan yoruma, hatta manipülasyona açıklar. Biyoçeşitliliğin yok edilmesi ve fosil yakıt kullanımı bakımından mevcut durumun olduğu gibi sürdürülmesinin sebebi olan kurumsal tekellere ve çıkar gruplarına dair karmaşık pek çok gerçek, bu kavramın arkasına gizleniyor.

Sağlık, beslenme ve ekoloji arasındaki ilişkiler üzerinde, gıda ve tarım yoluyla düşünmeye başladığımızda, organik tarımın daha önce sorgulanmamış gerçekleriyle karşı karşıya kalıyoruz. Bir de gıda yetiştiricileri –yani küçük çiftçiler– ve tüketicilerin birçoğu açısından erişilebilirlik meselesiyle…