Toprak, çevrenin korunmasında kilit rol oynar: Bazen karbon yutağı, bazen ağaçlara yuva, bazen de iklim-nötr yakıtlara altyapı oluşturur. Ancak iklim çözümleri adına geniş arazi kullanımları çatışmaya yol açıp halkın haklarına zarar verebiliyor. Giderek büyüyen bu küresel soruna herhangi bir çözüm öneren de yok. 

Türkiye tarımı, modernleşmenin getirdiği kazanımlar ile iklim ve piyasa baskılarının yarattığı kırılganlık arasında sıkışmış durumda. Üretici yaşlanıyor, kırsal nüfus azalıyor, toprak kimyasalların yükü altında yorgun. Bu tablo, sürdürülebilir tarım yöntemlerinin artık bir tercih değil, hayatta kalmanın şartı olduğunu hatırlatıyor.   

Toprak, dünya genelinde krizden etkilenmeyen güvenli bir yatırım aracı olarak görülüyor. Bu yarışın kazananı zengin yatırımcılar, yerel halk toprağından koparılıp yoksulluğa itiliyor. Talan yarışında Almanya, Singapur ve ABD gibi ülkeler başı çekiyor. 

Toprak alınan her kararın gölgesini saklıyor. Türkiye’de izler Marmara’nın sanayi kuşağında, güneyin sera merkezlerinde, madencilik alanlarında ve otoyol hatlarında koyulaşıyor. Görünmeyen birikim topraktan sofraya uzanan bir risk tablosu yaratıyor. Etkin politika; kaynağı kısmak, toprağı düzenli izleyip haritalamak, biyolojik/ biyoteknik mücadele, arıtma çamuru ile sanayi atığını kontrollü yönetmek üzerine kurulmalı. Böylece izler sıcak noktalarda yoğunlaşmadan sönümlenebilir.

Toprak bugün tutar, yarın geri verir. Aşırı yük altında kirleticiler yeniden dolaşıma girer. Kirlilik fabrika bacalarıyla sınırlı değil. Şehir altyapısından tarla pratiğine kadar her karar toprağa iz bırakıyor. En düşük maliyetli iklim ve gıda güvenliği politikası kirliliği oluşmadan engellemektir. Kirleten bedelini öder, önleyen ise gelecek nesilleri kazanır.

Toprak bitki besin maddelerini eşit pay edemez; kimi yerde noksan, kimi yerde fazladır. Kireç, pH yüksekliği ve organik madde noksanlığı gibi faktörler dengeyi bozabilir; fosforu bağlar, çinko gibi mikro element alımını azaltır. Bozulan dengeyi haritalarla anlarız. Çözüm ise analize dayalı, etkin gübre kullanımı ve döngüsel yaklaşımlarla verimi artırıp çevreye olan olumsuz etkileri azaltmaktan geçiyor. 

Sentetik azotlu gübrenin fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerji kullanılarak üretilmesi, üretim zincirinin erken aşamalarındaki sera gazı emisyonlarını azaltabilir. Ancak bu durum, suni gübrelerin aşırı kullanımından dolayı toprak sağlığının bozulması, biyoçeşitlilik kaybı, tarla kaynaklı sera gazı salımları, azot kirliliği ve dış girdilere aşırı bağımlı olmak gibi sorunları çözmez.

Unlike state institutions, whose recovery will require years of restructuring, civil society possesses the agility, community reach, and accumulated experience that enable it to respond quickly to women’s evolving needs.

Doğu Karadeniz’in dik yamaçlarını kaplayan ‘çay’, yalnızca bir tarımsal ürün değil; emeği, ekolojiyi ve hafızayı dönüştüren bir kalkınma projesi. Ancak bostanlar ve kızılağaçlar, bu homojen yeşil örtünün, yani çayın gölgesinde farklı bir geleceğin imkânlarını hatırlatıyor.

COP30'da elbette işler istediğimiz hızla ilerlemedi. Ancak Belém Cinsiyet Eylem Planı (GAP) yayınlanabildi. Belge 27 maddeden oluşuyor ve ulusal düzeyde de dahil olmak üzere, uygulama için çok sayıda yol öneriyor.